Birleşmiş Milletler (BM) destekli otonom silah sistemlerinin kontrolüne ilişkin uluslararası müzakereler, Cenevre’de yapılan bir haftalık toplantıların ardından bağlayıcı bir anlaşmaya varılamadan sona erdi. Taraf ülkeler, ölümcül otonom silah sistemleri olarak bilinen ‘katil robotlar’ konusunda 2028 yılına kadar uluslararası kurallar geliştirilmesi için görüşmelere devam etme kararı aldı.
BM Silahlı Kuvvetler Sözleşmesi’ne (CCW) taraf olan 128 ülkenin temsilcileri, ölümcül otonom silah sistemlerinin sınırlandırılması veya yasaklanmasına yönelik yasal olarak bağlayıcı bir anlaşma için resmi müzakerelere başlanması konusunda uzlaşmaya varamadı. Görüşmelerde, yasal düzenleme isteyen ülkeler ve BM Genel Sekreteri António Guterres’in çağrılarına rağmen, ABD, Rusya, İsrail, Belarus ve Birleşik Krallık gibi büyük askeri güçler bağlayıcı kurallara karşı çıktı.
Toplantıların ardından, ülkeler yalnızca 2028’e kadar bağlayıcı veya isteğe bağlı olabilecek bir düzenleme üzerinde çalışılması konusunda fikir birliğine vardı. Ancak, birçok ülke ve sivil toplum kuruluşu bu sonucu yetersiz buldu. Human Rights Watch’un silah programı başkan yardımcısı Verity Coyle, varılan mutabakatın, teknolojinin hızla ilerlediği bir dönemde yeni kuralların oluşturulması için gerekli adımların atılmadığını belirtti.
BM Genel Sekreteri Guterres ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi Başkanı Mirjana Spoljaric, hükümetlere ölümcül otonom silah sistemlerini yasaklayan veya sınırlandıran yasal bir anlaşma müzakere edilmesi çağrısında bulunmuştu. Ancak, Cenevre’deki toplantıların sonucunda bu çağrılara somut bir yanıt verilmedi.
Görüşmelere katılan ülkelerden Avusturya, Belçika, İrlanda, Meksika, Yeni Zelanda ve Panama, ölümcül otonom silahların insan kontrolü olmadan öldürme yetkisi kullanmasını engelleyecek bir düzenleme için resmi müzakerelerin başlatılmasını önerdi. Ancak bu girişim, toplantıya katılan bazı büyük askeri güçlerin itirazları nedeniyle sonuçsuz kaldı.
BM yetkilileri, teknolojinin diplomasiden daha hızlı ilerlediğini vurgularken, Cenevre’deki görüşmelerde Rusya’nın toplantı gündemine itiraz ederek süreci geciktirdiği bildirildi. ABD ise, ölümcül otonom silahlar için beş yıllık, bağlayıcı olmayan rehberler üzerinde çalışılmasını önerdi.
Toplantıların ardından açıklama yapan Stop Killer Robots koalisyonunun yöneticisi Nicole van Rooijen, hükümetlerin ‘sulandırılmış’ bir yetkiyle yetindiğini, bunun da siviller ve insanlık için risk oluşturduğunu söyledi. Koalisyon, ölümcül otonom silah teknolojisinin halihazırda bazı çatışma bölgelerinde kullanıldığını belirtti.
Konferans Başkanı Julien Thoni, önümüzdeki iki yıl boyunca ölümcül otonom silah sistemleriyle ilgili uluslararası bir düzenleme geliştirilmesi için çalışmaların süreceğini açıkladı. Hükümet uzmanlarının, 2028 yılına kadar olası bir anlaşmanın unsurlarını tartışarak tavsiyelerde bulunması bekleniyor.
Görüşmeler, ölümcül otonom silahların insan kontrolü olmadan ölümcül kararlar verebilmesinin etik, hukuki ve güvenlik açısından ciddi endişelere yol açtığı bir dönemde gerçekleşti. Yaklaşık 100 ülke, bu tür silahların yasaklanması veya sıkı şekilde düzenlenmesi gerektiğini savundu. Ancak büyük askeri güçlerin karşı çıkması, uluslararası toplumun ortak bir zeminde buluşmasını engelledi.
Neden önemli?
Cenevre’deki görüşmelerin bağlayıcı bir anlaşma olmadan sonuçlanması, ölümcül otonom silah teknolojisinin hızla yayılmasına karşı uluslararası toplumun etkili bir yanıt veremediğini gösteriyor. BM Genel Sekreteri António Guterres’in ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin açık çağrılarına rağmen, ABD ve Rusya gibi büyük askeri güçlerin karşı çıkışı sürecin tıkanmasına yol açtı. Bu durum, teknolojik gelişmelerin uluslararası hukuk ve etik standartların önüne geçtiğini bir kez daha ortaya koydu.
Stop Killer Robots gibi sivil toplum kuruluşlarının uyarılarına göre, ölümcül otonom silahların savaş alanlarında kullanılmaya başlanması, sivillerin ve insanlığın güvenliği açısından ciddi riskler barındırıyor. Human Rights Watch yetkilileri de, mevcut mutabakatın yeni kuralların oluşturulması için yeterli bir yol haritası sunmadığını vurguluyor. Bu gelişmeler, önümüzdeki iki yıl boyunca yapılacak müzakerelerin, teknolojinin hızına yetişip yetişemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor.
Görüşmelerin sonucunda, 2028 yılına kadar bağlayıcı bir uluslararası düzenleme oluşturulup oluşturulamayacağı belirsizliğini koruyor. Ancak, mevcut durumda ölümcül otonom silahların uluslararası düzeyde herhangi bir yasal sınırlamaya tabi olmaması, hem çatışma bölgelerinde hem de küresel güvenlik ortamında yeni risklerin ortaya çıkmasına neden oluyor.
Haberdeki görsel, olayın gerçek sahnesinden esinlenilerek yapay zekâ ile oluşturulmuş temsilî bir illüstrasyondur.































